Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (AYBÜ), uluslararası düzeydeki bilimsel ve arkeolojik araştırmalarıyla Türk-İslam tarihinin izlerini gün yüzüne çıkarmaya devam ediyor. AYBÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü, AYBÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimi tarafından finanse edilen geniş kapsamlı çalışmalarla Orta Asya coğrafyasındaki bilimsel varlığını üç stratejik sahaya genişletti.
Üniversitemiz Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Tuba Tombuloğlu başkanlığındaki ekip, Özbekistan Bilimler Akademisi ile birlikte 2026 sezonunu üç ayrı sit alanında tamamladı: Taşkent’teki Şahruhiye, Karakalpakistan’daki Kavatkala ve Semerkant’taki Kızlartepesi. Akhun ve Göktürk çağından Karahanlı, Harezmşah ve Timurlu dönemlerine uzanan katmanlar, Türk tarihinin kesintisiz akışını gözler önüne serdi.
AYBÜ’nün Özbekistan’daki çalışmaları, her biri Türk tarihinin ayrı bir dönemine adanmış üç ayrı projeden oluşuyor.
- Timurlular Dönemi Şahruhiye Şehri Kazısı · Emir Timur’un Seyhun kıyısındaki başkenti
- Harezmşahlar Dönemi Kavatkala Şehri Kazısı · Karakalpakistan çöllerinde bir Harezm kalesi
- Türk Kağanlığı Dönemi Kızlartepesi Kazısı · Göktürk Kağanlığı’nın Semerkant’a düşen gölgesi
Şahruhiye Kalesi Kazıları: Timur’un Karargâh Odaları Açığa Çıkarıldı
AYBÜ ile Özbekistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü arasında 2024 yılında imzalanan 5 yıllık iş birliği protokolü kapsamında yürütülen Şahruhiye Kalesi kazılarının üçüncü sezonu başarıyla tamamlandı. Seyhun Nehri kıyısında konumlanan iki bin yıllık İpek Yolu durağındaki kazılar, Doç. Dr. Tuba Tombuloğlu’nun yönetiminde 6 Nisan – 20 Mayıs 2026 tarihleri arasında gerçekleştirildi. 20'yi aşkın uzmandan oluşan uluslararası heyetin yürüttüğü çalışmalarda bu yıl; Emir Timur’un karargâh kurduğu surların içindeki askeri barınma odaları, oyma sütunlu bir mihrap, Karahanlı dönemine ait sikkeler ve İslami usullere göre düzenlenmiş 9 mezar keşfedildi.
Kavatkala: Çölün Ortasında İlk Türk Kazı Heyeti
AYBÜ Tarih Bölümü, 2026 sezonunda bayrağını Karakalpakistan’ın çöl ikliminde yükselen tarihi Kavatkala şehrine taşıyarak büyük bir ilke imza edindi. Bölgede bir Türk kazı heyeti tarafından yürütülen ilk arkeolojik çalışma olma özelliği taşıyan Kavatkala kazıları, 20 Mayıs – 1 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Harezmşah – Anuştekinler Devleti’nin en parlak merkezlerinden biri olan bu kadim şehirde yapılan ilk etap çalışmalarında konut odaları açığa çıkarıldı ve antik Harezm dönemine kadar uzanan kültürel katmanlardan yeni arkeolojik örnekler toplandı.
Kızlartepesi: Akhun ve Göktürk Dönemlerine Ait Eşsiz Keşifler
Üniversitemizin bu sezon sahaya indiği bir diğer yeni coğrafya ise Semerkant eteklerinde, antik Afrasiab şehrinin bir kilometre kuzeyinde yer alan Kızlartepesi höyüğü oldu. Türkiye’den bir ekibin ilk kez çalışma yürüttüğü ve Akhun ile Göktürk dönemlerinin izlerini barındıran bu sahada, 1–26 Haziran 2026 tarihleri arasında ilk etap çalışmaları tamamlandı. Kazılarda, dönemin zengin estetik ve sanat anlayışını yansıtan figürlü, ince işçilikli kabartmalı kemik levhalar ile Soğd sikkeleri gün ışığına çıkarıldı. Kızlartepesi’ndeki ikinci etap çalışmalarının sonbahar döneminde, 10 Eylül – 10 Ekim 2026 tarihleri arasında yürütülmesi planlanmaktadır.
Büyük Hedef: UNESCO Dünya Mirası Listesi
Dört yüz hektarlık antik Şahruhiye kentini Seyhun Nehri'nin sularından kurtararak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne yazdırmayı hedefleyen proje, Türkiye ile Özbekistan’ı ortak bir tarih ekseninde buluşturuyor. Çok disiplinli yürütülen proje, genç araştırmacılara sahada deneyim kazanma fırsatı sunarken; Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Tuba Tombuloğlu, beş yıllık planın sonunda üç şehirden çıkan bulguların Türk tarihinin Orta Asya’daki köklerine hayati bir ışık tutacağını belirtti. Projeden elde edilen bulgular, ileri laboratuvar analizleri için TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) bünyesinde mercek altına alınacak.
Projeye Katkı Sunan Türk Heyeti
AYBÜ’nün yürütücülüğündeki bu geniş ölçekli uluslararası çalışmalara, Türkiye’nin farklı üniversitelerinden çok sayıda öğretim üyesi, uzman ve öğrenci katkı sundu. Sahada görev alan Türk heyeti şu isimlerden oluştu:
Öğretim Üyeleri ve Uzmanlar:
Doç. Dr. Tuba Tombuloğlu — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Proje Yürütücüsü)
Prof. Dr. Hayrunnisa Alan — İstanbul Medeniyet Üniversitesi
Prof. Dr. Remzi Kuzuoğlu — Aksaray Üniversitesi
Prof. Dr. Bahattin Çelik — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
Doç. Dr. Berkay Dinçer — İstanbul Üniversitesi
Dr. Öğr. Üyesi Ayça Gerçek — Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi
Dr. Ece Demirelli Aslan — Antropolog
Araştırmacılar ve Öğrenciler:
Arş. Gör. Dinçer Akdemir — Ankara Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Mustafa Topal — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Muhammed Kasım Aydın — İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Doktora Öğrencisi)
Kader Karakuş — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Yüksek Lisans Öğrencisi)
Hasan Balkan — Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (Yüksek Lisans Öğrencisi)
Mustafa Yavaş — Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi (Lisans Öğrencisi)
Tunahan Büyükkeskin — Ankara Üniversitesi (Lisans Öğrencisi)
Çalışmalara ayrıca Özbekistan Bilimler Akademisi’nin ilgili arkeoloji enstitülerinden uzmanlar ile Avustralya Adelaide Üniversitesi’nden bir araştırmacı destek vermiştir.
Kazı ekibi; desteklerinden dolayı başta AYBÜ Rektörü Prof. Dr. Ali Cengiz Köseoğlu’na, Rektör Yardımcısı ve İTBF Dekanı Prof. Dr. Hüseyin Tutar’a, tüm AYBÜ yönetimine; ayrıca Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Uluslararası Orta Asya Araştırmaları Enstitüsü (IICAS) ve Özbekistan Bilimler Akademisi'ne şükranlarını sunar.
